Keek op ‘de week van het leven’ van prolifers

Dat de Staat of Kerk de baas is over je lichaam heb ik altijd vreemd gevonden. Dat iemand ook maar de baas zou kunnen zijn over het meest eigene wat je je kunt bedenken, je lijf, zoiets stamt toch uit de tijd van de lijfeigenen en de slavernij en van voor de tijd dat Kerk en Staat gescheiden werden? 

Nu is de kwestie van de scheiding tussen Kerk en Staat een nogal ingewikkelde. In de West-Europese landen is die scheiding verschillend aangebracht. Van diepgaand gescheiden werelden in wettelijke en politieke zin (secularisme/laïcisme in Portugal en Frankrijk) tot aan een verregaande verknoping (staatsgodsdienst in Engeland en Denemarken). Nederland zit in de middenmoot waarbij Kerk en Staat elkaar via de politiek wel, maar toch beperkt beïnvloeden. Uiteindelijk heeft de staat grondwettelijk het laatste woord: je mag geloven wat je wil ‘behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet’. Dus Prolife-activisten: hou je daaraan. Dus Staat: stuur die intimiderende, moreel chanterende, opruiende schreeuwers weg voor de deur van abortusklinieken.

Sinds de scheiding van Kerk en Staat (in 19e eeuw) blijven de christelijke kerken proberen om het zonder wetsregels maar met hun moralistische kerk- en bijbelregels de baas te blijven over het lijf van een ieder. Maar ja, de ‘baas in eigen buik-beweging’ heeft natuurlijk een zwaarwegend punt: het lijf is de eerste soevereiniteit van het individu (de Nederlandse abortuswet bestaat sinds 1984).

Het is de staat die het individu moet beschermen waarbij de vraag is, in het geval van abortus: moet ze het leven beschermen (prolife) of het lijf van het individu (baas in mijn buik)? Allebei natuurlijk: het leven en lijf van het ongeboren kind en het leven en lijf van de zwangere vrouw. Het leven beschermen is iets anders dan het lijf beschermen, dat zijn twee verschillende perspectieven. ‘Het leven’ is een generalistisch perspectief, geldig voor iedereen. ‘Het lijf’ is een specifiek perspectief, dwz. specifiek geldig voor een bepaalde vrouw, die zwanger is en in bepaalde specifieke omstandigheden verkeert. 

‘Het leven’ is een abstractie. ‘Het leven beschermen’ is een principe. ‘Het lijf’ van een ongeborene en van een zwangere vrouw is concreet en praktisch en aan te wijzen als levensvatbaar of niet (vanaf 24 weken). 

De wet is generalistisch en volgt democratisch afgesproken wettelijke principes en maakt uitzondering voor het bijzondere, specifieke geval, bijvoorbeeld bij abortus, actieve en passieve euthanasie, ernstig suïcidale mensen met een psychiatrische aandoening. En dan nog alleen na overleg en consensus tussen rechters en medici in het concrete geval. Het rammelt wel eens, ok, maar over het algemeen werken wet- en regelgeving goed. Dat komt omdat er een zekere balans aanwezig is tussen het generalistisch abstracte denken en het specifieke concrete ervaren van alle dag. 

Bij de religieuze moraliteit in zake abortus is die balans er niet ,want het principe van de bescherming van het leven kent geen concreet aanwijsbaar lijf. Dat doen principes, dogma’s, leerstellingen en doctrines niet. Die religieuze moraliteit maakt dat er in de meeste niet westerse landen nauwelijks of niet een onderscheid wordt gemaakt tussen leven- en levensvatbaarheid, tussen verschillende persoonlijke omstandigheden, leeftijden, gezondheidstoestanden, erfelijke ziektes, noodtoestanden, zoals de westerse wetten dat wel doen (zie Wikipedia, wereldoverzicht abortuswetgeving).

Ze maakt ook geen onderscheid tussen religieuzen en seculieren. En dat laatste is misschien wel het meest ergerlijke: prima prolifer, als jij geen abortus wil, maar vertel me niet dat je boven de moraliteit staat van een seculier en boven een 36 jaar bestaande wet die in alle westerse landen vergelijkbaar is (Polen en Malta uitgezonderd). Die morele superioriteit en neerbuigendheid naar andersdenkenden wordt natuurlijk schaamteloos ontkent, al eeuwen. Hulp aan ongewenste zwangeren wordt door prolifers ‘liefdevol’ geboden. Zegt men (‘we haten de zonde maar niet de zondaar’). Hulp? Ja natuurlijk, maar stilletjes ook in de vurige hoop een verloren ziel te bekeren. 

En nog geen halve eeuw geleden, in Ierland bijvoorbeeld, wat minder liefdevol: ‘uit zonde geboren kinderen’ werden vermoord (Tuam klooster), gemarteld/medische experimenten (Secret Heart Klooster), verwaarloosd, uitgebuit, misbruikt, vernederd, weg-geadopteerd. Hun ‘zondige moeders’ werden als ‘moreel gevaar voor de gemeenschap’ als slaaf behandeld, mishandeld, verkracht, van naam veranderd (in de zgn. Magdalene kloosters). Het is nog steeds een nationaal trauma, temeer omdat ook de Ierse Staat volop samenwerkte met de kloosternonnen en weet had van de grootschalige institutionele misstanden. Mooie scheiding van Kerk en Staat. En u denkt dat zoiets tegenwoordig wel wat meevalt? Klopt, in de westerse wereld dan. Maar in de rest van de wereld? Niet dus.

Waar het om gaat is de verborgen, ontkende, hypocriete arrogantie van de Prolife beweging. Christenen, die maar niet willen leren van de gruwelijke geschiedenis die religieuze dogma’s hebben veroorzaakt tav. ongewenste zwangeren, hun kinderen, homofielen (etc), en andersoortige gelovigen. Het dogmatisch denken is het zelfde kwaad dat ruimte gaf aan de Nazi’s, aan de Rwandese genocideplegers, Zuid-Amerikaanse criminele dictators, pedofiele bisschoppen en priesters, moet ik nog doorgaan? 

Simpel gezegd: er is niets mis mee als mensen er morele principes op na houden mits die niet claimen goddelijke eeuwigheidswaarde te hebben en mits die principes zich onder democratische wetten plaatsen. Maar er zijn ook principes die er mensen op na houden. En die zijn het meest gevaarlijk, omdat ze valse tolerantie, onderhuidse repressie en verborgen morele superioriteit prediken en lang bestaande democratische wetten ondergraven. Prolifers behoren tot die groep. 

Nee, de wereld is niet abstract, maar (soms verschrikkelijk) concreet. En Kerk en Staat zijn nog steeds niet gescheiden.

Weeklog 47: Geen sociale moraal meer in de publieke ruimte

Al 2500 jaar (vanaf de oude Grieken) zijn in de Westerse beschaving beschouwingen geschreven en discussies gevoerd over maatschappelijke moraal, persoonlijke ethiek en hoe te leven. Maar het heeft geen zin om op deze plek daar nu een discussie over te beginnen. Want het grote verschil tussen nu en nog maar 15 jaar geleden, laat staan met de vroegere menselijke historie, is de directe momentane wereldwijde verbinding tussen mensen via 24 uur online internet.

Het individu werd qua publiek gedrag tot voor enige jaren sterk ingeperkt door de sociale moraal in zijn geografisch lokale omgeving. Social media hebben die inperking grotendeels opgeheven. Je hoeft je op straat en public zelfs helemaal niet meer te bekommeren om je sociale omgeving. Met je koptelefoon op en je telefoon in de hand kun je lopend of op de fiets iedere sociale publieke interactie mijden.

Iemands publieke wereld is nu voor een groot deel virtueel. Daar wordt sociale goedkeuring of – afkeuring gevonden. Maar afkeuring (en dus schaamte) kun je mijden door je alleen binnen virtuele netwerken van gelijkgestemden op te houden. En in die netwerken is het niet de afkeuring, maar te weinig goedkeuring (likes) die al tot stress leiden. Juist daarom blijft men daar strikt binnen de regels van de ‘bubble’.

De ‘ laatmoderne, navelstaarderige, snel gepikeerde, post-ironische, identiteitgeobsedeerde mens’ (citaat columiste Floor Rusman) leeft zijn leven autonoom, zelfverwerkelijkenden en concurrerend. Die heeft geen boodschap meer aan de niet met hen verbonden medeburgers in de publieke ruimte, virtueel of fysiek. Ongewenste interacties op straat leiden al vaak tot botte bejegening. Op internet bestaan in deze helemaal geen remmen. We zijn allemaal gelijk en mijn opinie is de enige juiste, fuck you. Of zoals Tommy Wierenga in de NRC stelde: ‘…de hedendaagse Nederlandse discussietechniek kun je wel zo’n beetje samenvatten in 4 termen: bedreigingen, intimidaties en grove beledigingen’.

‘ ..Tel daar voor de jeugd een, volgens socioloog Gabriël van den Brink, assertieve leefstijl bij op, waarin men zich snel gekrenkt voelt, weinig zelfcontrole heeft. Maar wel hoge eisen stelt. Daarbij hoort instant genieten, met algemeen beschikbare en goedkope roesmiddelen als lachgas, alcohol en wiet. Dat leidt tot ontremming, lagere impulscontrole, zelfoverschatting of minder angst. Dan is het daarna met z’n allen ‘chaos zetten’. Op iedere spoedeisende hulp van ziekenhuizen weten ze al jaren precies wanneer de kroegen sluiten, ongeacht het seizoen.’ (citaat)

Het is moeilijk niet pessimistisch te zijn over deze situatie. Door opvoeding en online sociale verbindingen, bestaat er geen algemene publieke ruimte meer met een voor alle burgers geldende sociale moraal. Het is ondoenlijk om wettige regulerende maatregelen te bedenken om die te herstellen.

Tegenstellingen tussen die doof en blind van elkaar gescheiden online netwerken cancelen enig publiek debat, virutele heksenjachten zijn aan de orde van de dag. Tom-Jan Meeus schreef in NRC: ‘..als je elk thema verheft tot strijd, en elke opponent of verdachte tot vijand, ontmenselijk je uiteindelijk alle mensen met een andere opvatting of levenshouding, van welke kleur dan ook’. Dit is hét recept voor democratische aftakeling. 

Opnieuw de auteur Tommy Wieringa citerend: ‘…Democratie gedijt niet goed onder extreme omstandigheden, zoals de huidige verdeeldheid; ze vraagt een gemeenschappelijke overtuiging en vertrouwen in de werkzaamheid van democratische processen en instituten; daarzonder verdwijnt het fundament en glijdt het huis reddeloos de helling af.

Bonus-Malus (2)

Op juridische gronden maakt de overheid het weer mogelijk dat bonussen en dividenten door multinationals worden uitgekeerd terwijl zij tegelijkertijd corona staatsondersteuning krijgen. Dat is de juridische werkelijkheid die zich boven de sociale werkelijkheid stelt. Bedenk wel bonus/dividenttrekkers: dat de scheve verdeling tussen de toenemende rijkdom van weinigen en de afnemende welvaart/welzijn van velen demoralisering, wrok en wraakgevoelens in de samenleving veroorzaakt. 

Je mag hopen dat zij (en de overheid) op een of andere manier duur gaan betalen voor hun gewetenloos en schaamteloos gebrek aan morele verantwoordelijkheid. 

Weeklog 46: Harde polarisatie

De polarisatie tussen bevolkingsgroepen in de Westerse wereld lijkt zich te vernauwen en te verharden tussen voor of tegen welk standpunt dan ook. En vaak ook nog eens 50/50 verdeeld. Zoals bij de Brexit en de verkiezingen in Amerika. Er lijkt geen ruimte meer voor een maatschappelijk debat over wat dan ook, de gevechtsposities worden vooraf direct ingenomen.

Guerrilla-achtige trollen voeden bewust deze harde polarisatie dagelijks met desinformatie via de sociale media. Niet alleen binnenlands, maar ook gestuurd door buitenlandse Staten als Rusland, China, Turkije, Israël, Saudi Arabië, en door rijke Amerikaanse gefinancierde extreemrechtse bewegingen. Deze creëren met weinig kosten maatschappelijke chaos en verzwakken daarmee democratische staten die ze als tegenstander beschouwen.

Maar de polarisatie ontstaat niet alleen door ophitsing via sociale media. Belanghebbende bestuurders, politici, lobbyisten, commerciële bedrijven en andere belangengroepen schuwen de bewuste misrepresentatie van de feiten en zelfs regelrechte leugens ook al lang niet meer om de burgers aan hun kant te krijgen. Trump was natuurlijk notoir, maar premier Johnson c.s. in Engeland kunnen er ook wat van.

De strijd wordt echter gepresenteerd als links tegen rechts, democraten tegen fascisten, progressief tegen conservatief, globalisten tegen nationalisten, feministen tegen machtsmacho’s, antiracisten tegen racisten, moslims tegen niet-moslims, de rijken tegen de armen, jong tegen oud, de elite tegen het volk. Ook de reguliere media zwelgen dagelijks in deze strijd. Des temeer reuring en emotie 24 uur per dag, des temeer muisclicks voor de reclame-inkomsten.  

De kern van al die strijd ligt in het overmatig benadrukken van het democratische Gelijkheidsprincipe en het recht op de Vrijheid van Meningsuiting, terwijl het onderliggende principe van het Burger zijn in een democratische Rechtsstaat, met bijbehorende plichten, verloren lijkt te zijn gegaan. Je zou nog een laag dieper kunnen gaan: enige vorm van algemeen geaccepteerde sociale moraliteit (als set van maatschappelijke gedragsregels) lijkt op deze strijdvelden te zijn verdwenen. Verbale bedreiging, intimidatie en soms letterlijk geweld vormen inmiddels geaccepteerde wapens in de gepolariseerde wereld. Velen willen alleen hun rechten, plichten worden niet meer geaccepteerd.   

Feitelijk lijkt de onderliggende emotionele strijd er een van behoudenden (alles moet blijven zoals het is) tegen veranderingen (zelfs als de oorzaak een virus is), belanghebbende vermogende bezittenden tegen de rest, armere laagopgeleiden tegen rijkere hoogopgeleiden.

´…Ressentiment is de duistere standaardfilosofie van de moderne wereld, aldus de filosoof Pankaj Mishra. ‘Eigen emotie eerst’ lijkt het uitgangspunt voor de alledaagse omgang, en wie hetzelfde voelt hoort erbij. Ressentiment is inherent aan samenlevingen waarin formele gelijkheid samengaat met grote verschillen in macht, status, opleiding en bezit’.. (citaat NRC)

In deze strijd spelen gefundeerde meningen, ook van deskundigen, nauwelijks enige rol meer. Zoals Maxim Februari recent in NRC schreef: in het oorverdovende lawaai van stemmen in het publieke debat, is het uiten van een enkele deskundige of persoonlijke opinie – hoe onderbouwd ook – een zuchtje in een storm geworden.

Het wordt voor een weldenkend mens, met een onderzoekende geest, veel feitenkennis en behoorlijk wat levenservaring, steeds moeilijker om zich tot deze omliggende vechtwereld te verhouden. Je staat erbij en je kijkt er naar als een toeschouwer naar een apocalyptische film.

Trump is (en blijft) het verdienmodel van de Media

Een van de dingen die men de media zwaar mag aanrekenen is dat die zich niet verregaand verdiepen in de problematische persoonlijkheid van Trump en daaruit consequenties trekken hoe er het beste op te reageren. Dat de man een kei van een Narcistische/Antisociale (psychopathische) Persoonlijkheids-stoornis heeft is vaak genoeg en wereldwijd door psychiatrisch deskundigen gezegd. En ook hoe ermee om te gaan. De meeste leken, links en rechts, zullen erkennen dat er iets wezenlijk mis is met zijn mentale toestand. En zij die dat niet (h)erkennen en zijn gedrag duiden als ‘verfrissend’, ‘uniek’, en ‘recht voor zijn raap’, hebben wat mij betreft een vreemde relatie met de werkelijkheid. Of liften lustvol mee met Trump’s chronische wrok en wraakgevoelens tegenover de ‘Corrupt Democratic Swamp’ in Washington en alle democratische instituten. 

De respectievelijk 9 en 7 kenmerken van een Narcistische en Antisociale persoonlijkheidsstoornis kunt u vinden in de DSM5 (Diagnostic Statistical Manual 5). Ze passen naadloos op de persoonlijkheid van Trump. Er is daarbij telkens sprake van een ‘diepgaand, duurzaam en star patroon’ dat zich toont op een breed terrein van persoonlijke en sociale situaties. Dit betekent dat er een hoge mate van rigiditeit, dwz. voorspelbaarheid is hoe hij zich gedraagt tov. zijn omgeving. Zowel in de directe dagelijkse huiselijke affectieve relaties, als in collegiale werkrelaties, als mbt. onderwerpen van politieke, religieuze, culturele en economische aard. 

De overwegend linkse media scheppen doorgaans een beeld van Trump als juist een onvoorspelbare man, grillig, impulsief, onbetrouwbaar, ed. En dat is precies het emotioneel prikkelende gedrag dat… verkoopt. Trump is het verdienmodel van de reguliere en sociale media. 

Als vuistregel bij de maligne Narcistische/Antisociale persoonlijkheid (NP/AP) kan men het volgende toepassen: de NP/AP zal niemand en niets boven zich plaatsen. In elke conversatie zal de NP/AP, openlijk of bedekt, zowel zichzelf omhoog als de (vermeende) opponent omlaag werken. Elk middel daartoe wordt gebruikt, ook al liggen die middelen nog zover buiten de realiteit, buiten het fatsoenlijke of ethische. Een nederlaag is een ondenkbare en onoverkomelijke kwetsuur dat ten alle tijde voorkomen zal worden.

In het directe contact betekent dat: liegen, beschuldigen, bedreigen, verdacht maken, feiten ontkennen, slachtofferschap voorwenden, belachelijk maken, paaien, bedreigen, verdeeldheid zaaien, zelfverheffen. Menige partner en gezin raken erdoor emotioneel uitgeput en totaal ontredderd. Menig bedrijf ging ten onder aan narcistisch/ psychopathisch leiderschap. Menig land ging er ten koste van miljoenen doden aan ten onder (Hitler, Stalin, Mussolini, Mao, Pol Pot, Sadam Hoessein, om er enkele te noemen).

Hetzelfde mechanisme toont zich in de werkrelaties van politici met een NP/AP. Met Trump als voorbeeld: 

  • Liegen/feiten ontkennen: Fact-checkers van de Washington Post schatten het aantal leugens, ongefundeerde claims en misleidende uitlatingen op 22.000 tijdens zijn presidentschap;
  • Beschuldigen: The Washington Swamp, White House (ex)medewerkers, Mexicaanse illegale immigranten, mainstream dag en opiniebladen, etc; 
  • Verdachtmaken: rechters, senatoren, wetenschappers, medici, etc;
  • Slachtofferschap voorwenden: fakenews, conspiracypeople, ex minnaressen, etc;vernederen: Sleepy Joe (Biden), Crooked Hillary (Clinton), Pocahontas (Warren), Mini Mike (Bloomberg), etc;
  • Paaien: de conservatieve christelijke (anti abortus) gemeenschap;
  • Bedreigen: ‘uw democratische stem betekent socialisme, communisme’, diverse rechtzaken;
  • Verdeeldheid zaaien: binnen de vleugels van zowel de Republikeinse als Democratische Partij; binnen Europa als Brexit voorstander en criticus van NAVO landen, de EU-cie, EU-handelsverdragen, etc;
  • Bizarre zelfverheffing: ‘I am the King of the Jews’, ‘I am the best President in the history of the world’, etc.

Waarom is Trump een klimaatscepticus, een Coronascepticus? Omdat een NP zichzelf als hoogste gezag poneert zullen niet alleen mensen van gezag maar ook ‘krachten van gezag’ (klimaat, corona) gemanipuleerd en dus omlaag gebagatelliseerd moeten worden. Dus weg bij de Parijse akkoorden en de WHO en er wordt geen prioriteit gegeven aan een federaal coronabeleid. Deze hermetisch gesloten narcistische denkwereld gaat bij Trump zelfs zover dat hij zich nog net niet boven God stelt, maar de volgorde is wel: God, Jezus en dan Trump (‘No, I’m not the most famous one…….that’s Jezus Christ……..I’m not taken any chances…..I’m not gonna have any arguments…..’). 

Wat de media niet willen begrijpen is dat ze zich richten tot een onbereikbare, gepantserde geest die alleen kan functioneren door ononderbroken aandacht, dwz. door het narcistische voedsel dat de media hem dagelijks toebedelen, ook al is het negatief. En waarom zouden de media de NP/AP niet willen begrijpen? Omdat het begrijpen ook verwijst naar een oplossing, nl. de oplossing die vrijwel alle psychiatrische experts voorstaan bij de bejegening van personen met een kwaadaardige NP/AP: 1) verbreek het contact definitief, 2) houdt grote fysieke en mentale afstand, 3) laat je onder geen beding provoceren en 4) zoek steun

Media kunnen vanzelfsprekend het reageren op een manipulerende president niet nalaten, dat zou ook niet wenselijk zijn in een democratie. Maar de media kunnen zich wel sterk matigen en volstaan met nuchter fact-checken van Twitterberichten, publieke uitspraken, White House persberichten en het consequent roepen: bewijs dat eens!!

Persconferenties kan men afzeggen en interviews met de president kunnen vermeden worden. En juist opgevoerd worden met White House medewerkers, Republikeinse senatoren en afgevaardigden in het Congres. In feite met al degenen die men ter verantwoording kan roepen voor het feit dat ze de president in het zadel houden door zijn bizarre gedrag niet openlijk af te wijzen. Niet Trump is het probleem maar zijn ‘toezichthouders’. 

Was zoiets onmogelijk? Waarschijnlijk, want zoiets vergt een gezamenlijke opstelling van dag en opiniebladen, en aangezien ze moeten concurreren om te overleven….Idem voor wat betreft de grote televisiestations met hun breaking news, newspanels, politieke commentatoren, etc. 

Kortom, de media hebben geen belang bij begrijpen. Ze hebben belang bij opwinding, polarisering, bij uw voortdurende aandacht, bij een attention seeking culture die hen verzekert van advertenties. Goedbedoelende journalisten(*) die met prima innovatieve voorstellen komen om de werkwijze van nieuwsmedia te verbeteren laten daarbij onvermeld het probleem van hun volstrekte afhankelijkheid van het onderliggende businessmodel: oplagecijfers, abonnementen, clickbaits, advertenties en donaties. De media moeten ter overleving met elkaar concurreren om de aandacht terwijl bovendien de meeste mensen tegenwoordig hun nieuws op de gratis social-media halen.

Met het vertrek van aandachtjunk Trump zal de situatie niet echt veranderen omdat de NP/AP door zijn psychopathologie innerlijk gedwongen wordt geen nederlaag te accepteren, want een nederlaag zou een bijna dodelijke narcistische wond opleveren. Trump zal daarom zijn toevlucht nemen tot een simpele oplossing: hij maakt zichzelf tot het slachtoffer van een ‘links complot’ en kan vervolgens als schaduwpresident doorgaan met zijn narcistische wrok en woede en het ophitsen van zijn achterban. Mogelijkheden genoeg: Twitter, een eigen tv/radio station, rally’s, interviews, publicaties, suggereren dat hij terugkomt of Ivanka en Kushner bij zijn achterban propageren als presidentskandidaat. Hij kan nog zeer veel schade aanrichten. Vooral als de media op de oude voet doorgaan met Trump als een verdienmodel te beschouwen.

(Zie ook Webnotitie: Trumpgate; The Big American Meltdown)

* ‘Vier radicale manieren waarop de media de Amerikaanse democratie kunnen beschermen’; Jay Rosen, De Correspondent, 211020.

Copyright foto: New York Times

Weeklog 44: Nieuwe lockdowns en weinig hoop op snelle verbetering

  • Voor ieder van ons blijft de onzekerheid over de toekomst. De Corona periode kan zeker nog wel anderhalf jaar tot twee jaar de maatschappij beheersen. Nog steeds is wetenschappelijk onduidelijk hoe lang de immuniteit na besmetting en ziekte mensen beschermt tegen een herbesmetting. De hoop op een vaccin op korte termijn zal waarschijnlijk niet bewaarheid worden. Of de eerste vaccins effectief zijn voor alle leeftijdsgroepen, mannen en vrouwen, mensen met onderliggende medische aandoeningen en mensen met een andere etnische achtergrond zal door testen de komende maanden nog niet duidelijk kunnen worden aangetoond. En dan hebben we het nog niet over de gigantische logistieke operatie om op prioriteit (kwetsbare groepen, essentiële werknemers ed.) inentingscampagnes te starten en uit te voeren. Die operatie zal waarschijnlijk net zo meanderend en warrig verlopen als de huidige testprocedures. Noch afgezien van de harde concurrentie tussen landen om massale levering van vaccins voor elkaar te krijgen. Je kunt eigenlijk nu al concluderen dat een Derde Golf volgend voorjaar zeker niet kan worden uitgesloten.
  • Waar je wel op mag hopen is dat de komende maanden goedkoop en massaal snelle betrouwbare testprocedures beschikbaar komen. Als binnen korte tijd (5-10 minuten?) duidelijk kan worden dat je niet-besmet bent, kan de maatschappij weer enigszins gaan functioneren, ondanks het feit dat de pandemie nog lang niet voorbij is.
  • De Economie ligt op dit moment aan het infuus. Massale overheidssteun moet ontslagen voorkomen. Maar die steun zal net als pijnstillers maar tijdelijk werken. Er is geen enkele reden om te veronderstellen dat de economische omstandigheden de komende jaren zullen verbeteren. De schuldenproblematiek van bedrijven, overheden en particulieren zal de komende maanden fors de kop op gaan steken. Bedrijven en Huishoudens hebben teveel schulden en weinig financiële weerstand. De banken komen hierdoor echt in de problemen. Consumptieve uitgaven door particulieren, Export naar andere landen, Investeringen door bedrijven zullen de economieën wereldwijd niet uit het slop kunnen trekken. Alleen wereldwijde massale acties door overheden en centrale banken zullen soelaas bieden, maar die mogelijkheden zijn ook niet oneindig. Massale werkloosheid is in aantocht en die zal iedereen treffen, maar vooral jongeren.
  • De Sociale onrust zal wereldwijd ongetwijfeld toe gaan nemen. Mensen is hun normale leven ‘ontnomen’ zonder perspectief op terugkeer of verbetering op korte termijn en zullen waarschijnlijk in actie komen. De Westerse democratieën zullen daar, als het niet zoals nu nog maar om randverschijnselen gaat, de meeste problemen mee gaan krijgen. De huidige bestuurders en politici hebben geen enkele historische ervaring met de aanpak van massale sociale onrust.
  • Een groot deel van de wereldbevolking is gewend om zichzelf te redden/handhaven in kleine netwerken als familieverbanden. Maar in Noord-Europa is dat niet meer het geval. We zullen nu ook te maken krijgen met  grootschalige economische ongelijkheid, met onrustige omstandigheden net als in vele zwakke staten wereldwijd. We hebben er als burgers geen enkele ervaring meer mee, alleen de ouderen onder ons kennen nog iets van de zelfredzaamheid van tijdens en na de tweede Wereldoorlog.
  • Velen van ons hebben depressieve gevoelens als gevolg van het gebrek aan sociale contacten in deze gedeeltelijke lockdown perioden. We zouden ons juist nu moeten afvragen hoe ons leven in de toekomst kan verlopen, wat we werkelijk van waarde achten in ons bestaan. We schreven hier reeds een serie artikelen over sedert half Juni (link).  In die columns ging het vooral over welke houding je als individu nu tegenover de buitenwereld zou kunnen kiezen. Maar daarbij spelen natuurlijk qua persoonlijke mogelijkheden de omstandigheden in de buitenwereld een cruciale rol. Daarover gaan enige volgende columns.